Wie zijn organisatie wil veranderen, moet de motivatie en drijfveren van de medewerkers en de bestaansgrond van de organisatie onderzoeken, zegt organisatiebegeleider Klaas Otten. Vanuit Lippenhuizen nodigt hij met zijn bedrijf Raido ondernemers en teams uit om eerst te voelen en dan pas op pad te gaan.
In de voortuin bij zijn huis in Lippenhuizen ligt een cirkel: het Levenswiel. Je kunt erover praten, maar je kunt er ook overheen lopen, en dat is precies de bedoeling. “Door het te lopen ga je voelen”, zegt Klaas Otten. “Dan zet je het hoofd even opzij. Je hoofd kan alleen bedenken wat je geleerd hebt. Je lijf weet dingen die uit een andere bron komen.”
Het typeert hoe hij werkt. Geen gesprek even tussendoor via de telefoon, wel aan de tuintafel, met aandacht en tijd. Stiltes mogen er zijn; hij luistert meer dan hij praat. “Als begeleider luister en kijk ik mee naar wat er wel en vooral niet gezegd wordt. Daar zit meestal waar het werkelijk over gaat. Ik voel mee en vraag door. In zachtheid en zonder oordeel.”
Het gevoel kwam terug
Dat voelen heeft hij zelf moeten terugvinden. Ruim dertig jaar geleden, na een scheiding, merkte hij dat hij vooral vanuit zijn hoofd leefde. “Op dat moment realiseerde ik mij: ik wil echt anders gaan zijn en doen. Ik leerde weer te voelen. Twee vragen werden mijn kompas: wie ben ik? En waarom doe ik de dingen zoals ik ze doe? Nu hoef ik geen antwoord meer. Het stellen van de vragen zet mij steeds weer in beweging.”
Het verklaart ook waarom verandering in bedrijven soms niet beklijft, zegt hij. “We leren iets nieuws, maar onze innerlijke motivatie blijft hetzelfde. Dan val je vroeg of laat terug in je oude patroon. Als je op bewustzijnsniveau verandert, ga je vanzelf anders doen.”
Onder het gedrag
Een organisatie wordt gevormd door mensen en hun gedrag, is zijn uitgangspunt. Gedrag wordt bepaald door wat eronder zit: persoonlijke waarden, normen, overtuigingen en patronen. Je kunt de structuur veranderen, maar als je niets verandert aan hoe mensen erin zitten, verandert er uiteindelijk weinig. In die onderliggende, onbewuste laag liggen de beperkingen en de kansen.
Daarom begint hij met de vraag: waarom zijn jullie ooit begonnen? Als leidinggevende bij een waterleidingbedrijf zag hij wat er gebeurt als een bedrijf die bron kwijtraakt. “De medewerkers waren gemotiveerd om water te leveren aan de mensen. De directie ging steeds meer naar het geld kijken. Dat drijft uit elkaar. Blijf verbonden met je basiswaarden. Als je die uitdraagt, zien mensen dat. Niet met het verstand, ze voelen het. Resultaten komen dan meer vanzelf.”
Elk proces is een cirkel
Zijn kijk op verandering ontleent hij aan de natuur en aan natuurwijsheden van over de hele wereld. Natuurvolken keken hoe ze in harmonie konden leven met hun omgeving, om te overleven. Daarvoor moesten ze de natuur bestuderen, voelen en stil zijn. Een belangrijke les: alles is een cirkel en alles is met elkaar verbonden. Er is geen begin en geen eind. Onze westerse maatschappij denkt veel meer lineair: beginnen, doen, afronden en opnieuw beginnen.
Het Levenswiel legt hij over organisaties. In het oosten wordt iets geboren, in het zuiden groeit en bloeit het. Daarna de herfst, het westen: oogsten, maar ook loslaten wat zijn tijd heeft gehad. En dan het noorden, de winter. Dat vraagt om naar binnen keren. Echt stil zijn. Dat brengt inzicht: wat wil ik anders doen, wat past nog bij mijn bedrijf? Dat komt vanuit de stilte.
Hetzelfde in een ander jasje
Daar kan het misgaan in organisaties. “Ze evalueren wel in het westen, maar gaan dan vaak direct door naar het oosten. Direct weer iets nieuws beginnen. Het effect is vaak dat je hetzelfde blijft doen, alleen in een ander jasje. In het westen vraag je: heb ik het goed gedaan? In het noorden vraag je: doe ik nog wel de goede dingen? Dat is een wezenlijk andere vraag, met een wezenlijk andere energie.”
Hoe voelt dat in de praktijk? “Samen met de ondernemer formuleren we eerst een stip op de horizon en vragen we: wanneer is de verandering een succes? Daarna kijken we naar de organisatie. Verstandelijk, maar ook vanuit intuïtie en het hart. Waar is balans en waar is nog aandacht nodig?” Bij begeleiding één op één gaat hij het liefst de natuur in. Al wandelend, tussen de weilanden, komt een ander gesprek op gang dan in de vergaderzaal.
Je lijf weet het
Tijdens workshops met teams werkt hij onder meer met opstellingen en het Bewust Bedrijf Model®. Deelnemers gaan daarbij letterlijk op het model staan en bewegen over de onderdelen: de missie, de klanten, de wereld om het bedrijf heen. “Als je ergens op gaat staan, gaat je lijf mee vertellen, en je lijf weet het. Zet je iemand neer als je klant, dan kan diegene heel goed vertellen hoe de klant naar jouw bedrijf kijkt.”
Een voorbeeld: “Sommige bedrijven zeggen dat ze duurzaamheid hoog in het vaandel hebben staan. Zet je een representant neer op de klant of de samenleving, dan voelt die soms: daar klopt niet alles van. Via het model wordt de onderbuik helder.”
Nuchtere Friezen
En hoe reageert de nuchtere Friese ondernemer hierop? Hij lacht. “Op woorden als medicijnwiel of sjamanisme haakt men nogal eens af, dat snap ik. Als ik vertel over winter, lente, zomer en herfst, herkent elke nuchtere Fries dat meteen.” Die nuchterheid, met beide benen op de grond, herkent hij zelf ook. Met een kanttekening: “Zo kom je niet in beweging. Af en toe moet je één been optillen. En nuchtere Friezen voelen ook echt wel goed, maar luisteren ze daar echt naar?”
Sinds drie jaar is zijn geboortegrond ook weer zijn thuis. Na 45 jaar verruilde hij Houten voor Lippenhuizen. Hij wilde weer op het platteland wonen, met rust en stilte. “Dat het zo dicht bij mijn geboorteplaats Oldeberkoop werd, moest blijkbaar zo zijn. Vanaf het eerste moment voelde ik me hier weer thuis. Tussen de weilanden, de natuur en de mensen hier.”
Achterkleinkinderen
Een bedrijf is geen losstaand iets. Het is verbonden met de wereld en de natuur eromheen. De keuzes van vandaag hebben invloed op de wereld waarin onze (achter-)kleinkinderen gaan leven.
Veel ondernemers zijn al bezig met circulair, een evenwicht tussen winstgevendheid en een bijdrage leveren aan een gezonde wereld. Een vraag die daarbij kan helpen: “Wat vinden jouw achterkleinkinderen van de besluiten die je vandaag neemt?” Het Bewust Bedrijf Model® kan je daarbij helpen.
Voel, kijk en beweeg
Een betere samenwerking, medewerkers die zich gehoord voelen, betere resultaten: hoe maak je dat meetbaar? Klaas glimlacht. “Observeer en voel. In plaats van naar die spreadsheet te kijken. Eigenlijk weet je onderbuik het al; de spreadsheet zou een bevestiging moeten zijn van dat gevoel. Ga weg van je scherm, naar de koffiepauze en luister met aandacht. Dan voel je wat er speelt.”
Het brengt hem terug bij de zin waarmee het gesprek begon: luister vooral naar wat er niet gezegd wordt. “Daarvoor moet je zelf stil kunnen zijn. Dat vraagt oefening om je eigen ongeduld te verduren. Voel je welkom bij mij om samen stil te zijn en te onderzoeken wat jouw bedrijf nodig heeft.” In de voortuin ligt het Levenswiel te wachten. Eerst stilstaan, dan pas op pad. De betekenis van Raido: het leven is een reis, en elk leermoment maakt het rijker.
Nieuwsgierig? Kijk op raido.nu of bel 06-10913771.