Humor is een vreemd instrument. Het kan verbinden, ontregelen, relativeren en – als je even niet oplet – iemand woedend maken. Toch is humor – en ook harde humor – noodzakelijk voor het functioneren van de samenleving, aldus de Britse komiek Ricky Gervais (o.a. bekend van The Office). Ik ben een diehard fan van hem, omdat hij me bijna altijd vrolijk maakt.
Volgens Gervais helpt humor om een samenleving mentaal overeind te houden. Om ellende, angst en onzekerheid überhaupt bespreekbaar te maken. Gervais zegt ook: alles mag onderwerp van een grap zijn, zelfs Anne Frank. En dus zei Gervais in een one-man-show dat hij het dagboek van Anne Frank niet zo goed vond, ‘omdat het een beetje abrupt eindigde’.
Dat is natuurlijk zeer controversieel. De Holocaust is het gruwelijkste drama dat in het bestaan van de mensheid heeft plaatsgevonden. En iedereen heeft het recht om boos te worden om zo’n grap. Maar: bedenk dan ook dat het bedoeld is als humor. Dus: niet gemeend. Je zou humor, samen met de interne denkwereld van ons als individu, kunnen beschouwen als die zeldzame vrijplaats waar alles mogelijk is. En daarbij kan het zelfs een functie hebben bij het verwerken van de allergrootste trauma’s.
Ik zit te denken; misschien komt dat ook omdat het de heiligheid van sommige onderwerpen een beetje minder zwaar maakt. Want zodra iets heilig wordt, verdwijnt het gesprek. De stilte die dan volgt, betekent vaak: ingehouden spanning. En dat is niet gezond. De samenleving heeft af en toe een ventiel nodig om de druk rondom alle traumatische ellende af en toe eventjes te verlichten. En humor heeft daar een taak. Niet voor niets vieren de talkshows in de VS die Trump belachelijk maken op dit moment grote successen. Ze halen de spanning eraf, voor wie moet leven in een democratie die wankelt omdat een president er zélf niet echt in lijkt te geloven.
We slaan een wankel bruggetje naar het extreem lichtere onderwerp van ondernemerschap. Ook hier kan humor een wapen zijn. Bijvoorbeeld in de vorm van zelfrelativering. Dat vermogen mis ik soms wel eens wanneer ik ondernemers over zichzelf hoor praten. Je hoeft jezelf natuurlijk niet kleiner te maken, maar vertel ook eens over de hobbelige weg die heeft geleid naar jouw succes. Of gebruik jouw achilleshiel als wapen. Een klassiek voorbeeld hiervan vind ik de al decennia oude campagne ‘We try harder’ van autoverhuurder Avis. Zij waren in de VS al jaren nummer twee achter de eeuwige nummer één, Hertz. Maar van dat nadeel maakten ze een voordeel door in hun advertenties met twee zinnetjes af te sluiten: Go with us next time. The line at our counter is shorter.
Zelfspot als unique selling point. Ik huur al mijn hele leven bij Avis.
